Dişlerin arasının açılması neden olur?

Sonradan oluşan diş aralıkları ve tedavi seçenekleri

Daha önce birbirine yakın duran dişleriniz arasında boşluk oluşması, ön dişlerin öne doğru açılması veya gülüşünüzün zamanla değişmesi dikkate alınmalıdır. Sonradan başlayan diş ayrılması, diş eti hastalığının belirtilerinden biri olabilir. Özellikle kanama, sallanma veya kapanış değişikliği eşlik ediyorsa, boşluğu kapatmayı düşünmeden önce nedeni araştırılmalıdır. [1]

Bununla birlikte her diş aralığı hastalık anlamına gelmez. Yıllardır aynı kalan aralık ile yeni oluşan boşluk farklı değerlendirilir. [2]

Bu yazı, Kahramanmaraş ve Onikişubat’ta dişlerinin neden aralandığını araştıran yetişkinler için periodontal muayene ve tedavi sürecini açıklar.

Dişlerin ayrılması ne anlama gelir?

Dişler arasındaki açıklığa “diastema” denir. İki ön diş arasında veya birkaç bölgede bulunabilir. Görünümün zaman içindeki değişimi önemlidir. [2]

Siyah üçgende belirleyici olan, dişler arasındaki yumuşak dokunun alanı ne kadar doldurduğudur. Bu durum, gerçek diş hareketiyle birlikte de görülebilir. [13]

Ön dişler sonradan neden açılır?

Periodontitis ve dişlerin yer değiştirmesi

Periodontitis, dişi çevreleyen destek dokularında kayba yol açabilen iltihabi bir hastalıktır. Kemik ve bağ dokusu desteği azaldığında dişin konumu değişebilir. Ön dişlerde aralanma, öne eğilme veya uzama şeklindeki bu hareketler “patolojik diş göçü” olarak adlandırılır. [14]

Dişlerin konumu; destek dokularıyla, çiğneme kuvvetleriyle ve dil, dudak, yanak gibi çevre dokuların etkileriyle ilişkilidir. Destek kaybı bu dengeyi bozabilir. Bu nedenle ayrılmanın tek nedeni her zaman “dilin dişleri itmesi” değildir; birden fazla etken birlikte bulunabilir. [14]

İltihabın diş etiyle sınırlı olduğu gingivitis ile destek kaybının bulunduğu periodontitis aynı durum değildir. Belirgin yer değiştirmeyi yalnızca yüzeysel diş eti iltihabına bağlamak yerine, diş eti hastalığı ve kemik desteği birlikte değerlendirilmelidir. [1]

Diş eksikliği ve dişlerin boyutları

Eksik dişlerin komşuluğundaki dişler zamanla boşluğa doğru eğilebilir veya kayabilir. Dişlerin çeneye göre küçük olması da aralıklı bir dizilime neden olabilir. Bu durumlarda boşluğun yeri, dişlerin şekli ve kapanış ilişkisi tedavi kararını etkiler. [2]

Ortodontik tedavi sonrasında yeniden aralanma

Daha önce tel veya şeffaf plak tedavisiyle kapanmış aralıklar yeniden açılabilir. Pekiştirme plağının önerildiği şekilde kullanılmaması, sabit telde kopma veya zaman içindeki diş hareketleri araştırılır. Yerine oturmayan eski plağı zorlayarak takmak yerine ortodontik kontrol gerekir. Diş eti şikâyetleri de varsa periodontal değerlendirme eklenir. [8]

Dudak bağı her zaman neden midir?

Üst dudağı diş etine bağlayan doku, frenulum olarak adlandırılır. Bazı orta hat aralıklarında bu dokunun bağlantısı ve oluşturduğu çekinti değerlendirilir. Ancak yalnızca iki ön dişin arasının açık olması, frenektomi gerektiğini göstermez. Cerrahi gereksinim ve zamanlama, dişlerin konumu ve varsa ortodontik planla birlikte belirlenir. [9]

Hangi belirtiler diş eti hastalığını düşündürür?

Aralıklara aşağıdaki bulguların eşlik etmesi periodontal muayeneyi daha önemli hale getirir:

• Fırçalarken veya yemek yerken diş eti kanaması.
• Dişlerin sallanması ya da çiğnerken hareket ediyor gibi hissedilmesi.
• Diş eti çekilmesi ve köklerin görünür hale gelmesi.
• Kalıcı ağız kokusu, kötü tat veya irin.
• Dişlerin eskisinden farklı kapanması. [1]

Periodontitis belirgin ağrı olmadan da ilerleyebilir. Yeni boşlukları yalnızca estetik bir değişiklik olarak görmek, altta yatan hastalığın değerlendirilmesini geciktirebilir. Aralığın büyümesini veya ağrı başlamasını beklemeyin. [1,10]

Siyah üçgen boşluklar ile dişlerin ayrılması aynı şey mi?

Dişler birbirine temas ederken, temasın diş eti tarafında üçgen biçiminde koyu bir boşluk görülebilir. Buradaki diş eti çıkıntısına “papil” adı verilir. Papilin alanı ne kadar doldurduğu, dişler arasındaki temas bölgesi ile kemik seviyesi arasındaki ilişkiyle bağlantılıdır. [13]

Dolayısıyla her siyah üçgen, iki dişin birbirinden uzaklaştığını göstermez. Diş eti çekilmesi ve destek kaybı da benzer bir görüntü oluşturabilir. Dişlerin konumu, temas alanı ve doku kaybı ayrı ayrı değerlendirilir. Bu fark anlaşılmadan yalnızca görünen boşluğa yönelik işlem seçilmesi, asıl sorunu karşılamayabilir. [13,15]

Diş taşı temizliğinden sonra aralıklar neden belirginleşir?

Periodontal tedavi sonrasında şiş ve iltihaplı diş eti küçülerek iyileşebilir. Bunun sonucunda daha önce şişlik nedeniyle az fark edilen aralıklar veya kök yüzeyleri görünür hale gelebilir. Dişler arasındaki diş taşlarının kaldırılması da bölgenin görünümünü değiştirir. [3,6]

Bu görünüm, tek başına temizliğin sağlıklı dişleri birbirinden ayırdığını göstermez. Bununla birlikte tedavi sonrasında devam eden gerçek diş hareketi veya büyüyen aralıklar “normal iyileşme” kabul edilmemeli, kontrol edilmelidir. İyileşme sonrası değerlendirmede yeni görünümün nedeni açıklanır ve gerekiyorsa ek tedavi planlanır. [6,10]

Dişlerin arasının açılmasında muayene nasıl yapılır?

Değerlendirme, yalnızca görünen boşluğun ölçülmesiyle sınırlı değildir. Ne zamandır bulunduğu, büyüyüp büyümediği, önceki diş kayıpları ve ortodontik tedaviler öğrenilir. Eski fotoğraflar değişimin anlaşılmasına yardımcı olabilir.

Periodontal muayenede diş eti cepleri, kanama, çekilme ve hareketlilik değerlendirilir. Uygun röntgenlerle kemik desteği incelenir; sigara kullanımı, diyabet ve sağlık öyküsü de dikkate alınır. Dişlerin kapanışı, temasları ve pekiştirme apareyleri ayrıca kontrol edilir. [3,8]

Yalnızca aralığın fotoğrafına bakarak “kemik erimesi var” ya da “dolgu yeterli olur” denemez. Tedavi planı, klinik bulgularla görüntülemenin birlikte değerlendirilmesine dayanır. [3]

Dişlerin ayrılması nasıl tedavi edilir?

Diş eti hastalığının kontrol altına alınması

Periodontitis saptanırsa ilk hedef, iltihabı ve hastalığın ilerleme riskini azaltmaktır. Günlük ağız bakımı düzenlenir, risk faktörleri ele alınır ve diş eti altındaki bakteri plağı ile diş taşları uzaklaştırılır. Halk arasında küretaj veya kök yüzeyi düzleştirme olarak bilinen işlemler bu aşamada kullanılabilir. [5]

İyileşme sonrasında cepler ve kanama yeniden değerlendirilir. Derin ve iltihaplı bölgeler devam ediyorsa ek temizlik veya cerrahi gerekebilir. Uygun kemik içi defektlerde rejeneratif yöntemler düşünülebilir. Her kemik kaybı bu tedavilere uygun değildir; kemik grefti uygulanması da diş aralığının mutlaka kapanacağı anlamına gelmez. [5,6]

Gerektiğinde ortodontik tedavi

Dişler yer değiştirmişse, periodontal sağlık kontrol altına alındıktan sonra ortodontik düzeltme değerlendirilebilir. Kemik desteğinin azalmış olması tek başına ortodontiyi dışlamaz; kalan destek, iltihabın kontrolü ve sürdürülebilir ağız bakımı belirleyicidir. [4]

EFP rehberi, ileri periodontitisli hastalarda ortodontik harekete periodontal tedavinin hedefleri sağlandıktan sonra başlanmasını önerir. Tedavi boyunca periodontal takip gerekir. Tel veya şeffaf plak seçimi, ortodonti uzmanının değerlendirmesiyle yapılmalıdır. [4]

Dolgu ve diğer estetik düzenlemeler

Dişlerin şekli veya boyutuyla ilişkili bazı boşluklarda kompozit dolgu ya da uygun restoratif seçenekler değerlendirilebilir. Ancak aktif diş eti hastalığını yalnızca aralığı dolgu veya kaplamayla örterek tedavi etmek mümkün değildir. Sağlık, diş oranları ve temizlenebilirlik birlikte gözetilmelidir. [2,5]

Sallanan dişlerde splint

Splint uygulaması, seçilmiş hastalarda hareketli dişleri desteklemek ve çiğneme konforunu artırmak için kullanılabilir. Dişleri ortodontik olarak eski yerine taşımaz ve periodontal tedavinin yerini almaz. Hareketliliğin nedeni, kalan destek ve temizlik koşulları değerlendirilerek karar verilir. [4]

Diş eti tedavisinden sonra aralık kendiliğinden kapanabilir mi?

Bazı hafif yer değiştirmelerde periodontal tedavi sonrasında kısmi düzelme olabilir. Bu olasılığı inceleyen 16 hastalık küçük bir çalışmada, bazı aralıkların daraldığı veya kapandığı bildirilmiştir. Ancak çalışma eski, örneklemi küçük ve seçilmiş hastalarla sınırlıdır. Sonuçlar her hastaya uygulanamaz. [7]

Bu nedenle “küretaj yapılınca dişler kesin eski yerine gelir” denemez. Öncelik hastalığın kontrolüdür; kalan aralıklar iyileşme sonrasında tekrar değerlendirilir. Belirgin konum değişikliklerinde farklı uzmanlıkların birlikte planladığı tedavi gerekebilir. [7,14]

Evde neler yapılabilir?

Florürlü macunla günde iki kez fırçalama ve hekimin önerdiği araçlarla diş aralarının temizliği sürdürülmelidir. Fırça ve arayüz fırçası seçimi, diş eti durumuna ve boşluğun genişliğine göre yapılır. Sigaranın bırakılması ve diyabetin kontrolü de periodontal bakımın önemli parçalarıdır. [3]

Dişleri lastikle, iple veya benzeri araçlarla birbirine yaklaştırmaya çalışmayın. Kontrolsüz uygulamalar diş eti altında ciddi destek kaybına ve diş kaybına yol açabilir. İnternette görülen “aralık kapatma lastikleri”, muayene ve uzman gözetimindeki ortodontik tedavinin karşılığı değildir. [11]

Gargara, dişlerin konumunu düzeltmez. Evde bakım da diş eti altındaki sert birikimlerin profesyonel olarak uzaklaştırılmasının yerini tutmaz. [3]

Hangi durumda hızlı değerlendirme gerekir?

Yeni veya büyüyen aralıklar için ağrı olmasa da diş hekimi muayenesi planlayın. Belirgin sallanma varsa bunu randevu alırken belirtin. [10]

İrinli şişlik, ateş veya şiddetli ağrı eşlik ediyorsa acil diş hekimi değerlendirmesi gerekir. Yutma ya da nefes alma güçlüğü veya hızla yayılan belirgin ağız ve yüz şişliği varsa acil sağlık hizmetine başvurun. [12]

Kahramanmaraş Onikişubat bölgesinde diş aralanmasının değerlendirilmesi

Kahramanmaraş’ın Onikişubat ilçesindeki muayenehanemde, periodontoloji uzmanı olarak sonradan oluşan diş aralıklarını diş eti ve destek dokuları açısından değerlendiriyorum. Ön dişlerinizdeki açılmaya kanama, çekilme veya diş sallanması eşlik ediyorsa, önce bu bulguların nedenini ve dişlerin korunma seçeneklerini ele alıyorum.

Tedavi planında diş eti sağlığı, çiğneme konforu, görünüm ve günlük temizlenebilirliği birlikte gözetiyorum. Gerektiğinde ortodonti değerlendirmesi ve diğer tedavi seçenekleri hakkında yönlendirme yapıyorum. Dişleriniz arasında yeni boşluklar fark ettiyseniz, nedenini öğrenmek için periodontal muayene randevusu planlayabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Ön dişlerimin arası açılıyor ama ağrım yoksa bekleyebilir miyim?

Ağrının olmaması, diş eti hastalığını dışlamaz. Yeni oluşan veya büyüyen aralıklar değerlendirilmelidir. Özellikle kanama, çekilme ve sallanma da varsa muayeneyi ertelemeyin. [10,15]

Dişlerin aralanması kesin kemik erimesi olduğunu gösterir mi?

Hayır. Dişlerin şekli, eksik dişler veya önceki ortodontik tedaviyle ilişkili değişiklikler de aralığa yol açabilir. Kemik desteği, muayene ve gerekli görüntülemelerle değerlendirilir. [2,3,8]

Dişler aralandıysa mutlaka çekilmesi gerekir mi?

Hayır. Aralanma tek başına çekim gerekçesi değildir. Kalan destek, dişin yapısı ve periodontal tedaviyle korunabilirliği değerlendirilir; uygun hastalarda farklı tedaviler bir arada kullanılabilir. [4]

Frenektomi yaptırınca ön diş aralığı kapanır mı?

Tek başına frenektomi, dişlerin birbirine yaklaşacağını garanti etmez. İşlemin gerekip gerekmediği ve varsa ortodontik tedaviyle zamanlaması kişiye göre belirlenir. Her orta hat aralığında dudak bağının alınması gerekmez. [9]

Tedavi ne kadar sürer ve ücreti neye göre belirlenir?

Tek bir süre veya ücret bütün hastalar için geçerli değildir. Diş eti hastalığının kapsamı, iyileşmeye yanıt ve gereken ortodontik ya da restoratif işlemler planı değiştirir. Muayene sonrasında işlem basamakları ve maliyetleri ayrı ayrı açıklanmalıdır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Kişisel tanı ve tedavi planı, diş hekimi muayenesiyle belirlenir.

Kaynaklar

[1] American Academy of Periodontology. Gum Disease Information.

[2] American Association of Orthodontists. Teeth Spacing Causes Concerns and Treatment Options.

[3] National Institute of Dental and Craniofacial Research. Periodontal Gum Disease. 

[4] Herrera D ve ark. Treatment of stage IV periodontitis: The EFP S3 level clinical practice guideline. Journal of Clinical Periodontology. 2022;49 Suppl 24:4–71. 

[5] Sanz M ve ark. Treatment of stage I–III periodontitis: The EFP S3 level clinical practice guideline. Journal of Clinical Periodontology. 2020;47 Suppl 22:4–60. 

[6] Scottish Dental Clinical Effectiveness Programme. Prevention and Treatment of Periodontal Diseases in Primary Care. Periodontitis. 

[7] Gaumet PE, Brunsvold MI, McMahan CA. Spontaneous repositioning of pathologically migrated teeth. Journal of Periodontology. 1999;70:1177–1184. [8] American Association of Orthodontists. What to Expect After Braces Removal A Patient’s Guide. Kaynağa git

[9] British Dental Journal. Labial frenectomy Indications and practical implications. 2018. 

[10] NHS inform. Gum disease. 

[11] American Association of Orthodontists. The Risks of DIY Braces An Orthodontic Case Study. 

[12] NHS. Dental abscess. 

[13] Tarnow DP, Magner AW, Fletcher P. Dişler arası papil ile temas bölgesi ve kemik seviyesi ilişkisini inceleyen çalışma. Journal of Periodontology. 1992;63:995–996. 

[14] Brunsvold MA. Pathologic tooth migration. Journal of Periodontology. 2005;76:859–866. 

[15] European Federation of Periodontology. Check your symptoms.